ศิลาดล' สัญลักษณ์ความรุ่งเรืองของวัฒนธรรมเชียงใหม่

โดย ปัณฑพ ตั้งศรีวงศ์
นิตยสารผู้จัดการ( กุมภาพันธ์ 2545)



กลับสู่หน้าหลัก

'ศิลาดล' เป็นคำทับศัพท์จากภาษาอังกฤษของคำว่า seladon ซึ่งหมายถึงเครื่องเคลือบสังคโลก แต่คนไทยได้เรียกทับศัพท์คำคำนี้ จนหลายคนคิดว่าเป็นภาษาไทย

ความหมายของศิลาดล คือเคลือบดินเผาสีเขียวแตกลายงา โดยอาศัยน้ำเคลือบที่ทำมาจากขี้เถ้าไม้ และผ่านการเผาด้วยความร้อนสูง ถึง 1260-1300 องศาเซลเซียส

"ถ้าไม่ใช่สีเขียว หรือไม่แตกลายงา ก็ไม่ใช่ศิลาดล และถ้าเป็นสีอื่น เราก็เรียกว่าเป็นเครื่องเคลือบดินเผาธรรมดา ไม่ใช่ศิลาดล" ศรีสุรางค์อธิบาย

ศิลปะการผลิตเครื่องเคลือบสังคโลก หรือศิลาดล มีต้นกำเนิดมาจากประเทศจีน ตั้งแต่เมื่อประมาณ 2,000 ปีก่อน และได้มีการถ่ายทอดต่อมายังอาณาจักรสุโขทัย ซึ่งถือว่าเป็นยุคสมัยที่รุ่งเรือง และมีการติดต่อค้าขายกับอาณาจักรอื่นๆ โดยมีแหล่งผลิตสำคัญอยู่ที่อำเภอสวรรคโลก

ตามประวัติศาสตร์ พ่อขุนเม็งรายปฐมกษัตริย์ผู้สร้างเมืองเชียงใหม่ เป็นพระสหายร่วมน้ำมิตรกับพ่อขุนรามคำแหง กษัตริย์องค์ที่ 3 แห่งอาณาจักรสุโขทัย และพ่อขุนผาเมืองเจ้าเมืองพะเยา

การเป็นพระสหายร่วมน้ำมิตร ทำให้มีการถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรมระหว่างทั้ง 2 อาณาจักร ศิลปะการผลิตเครื่องเคลือบสังคโลก ก็เป็นสิ่งหนึ่งที่พ่อขุนรามคำแหงได้นำศิลปะแขนงนี้ ขึ้นมาถ่ายทอดไว้ให้กับเชียงใหม่ ซึ่งเป็นเมืองของพระสหายร่วมน้ำมิตร

แต่การถ่ายทอดศิลปะแขนงนี้ จะไม่สามารถรุ่งเรืองขึ้นมาได้เลย หากสภาพแวดล้อมทางภูมิศาสตร์ และธรรมชาติของผู้คนในเชียงใหม่ไม่เกื้อหนุน

โดยเฉพาะอย่างยิ่งความเป็นสล่า หรือ craftsmanship ของคนเชียงใหม่ ที่มีติดตัวมาตั้งแต่ในอดีต

ประกอบกับเชียงใหม่ เป็นแหล่งดินดำ ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญที่นำมาใช้ในการผลิตศิลาดล "ที่เราสามารถผลิตสินค้าตัวนี้ได้ เพราะเชียงใหม่เป็นแหล่งดินดำ ซึ่งผิดกับลำปาง เพราะดินของลำปางเป็นดินขาว ดังนั้นจะเห็นได้ว่าเครื่องปั้นดินเผาของเชียงใหม่ กับลำปางจะมีลักษณะที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง และดินของลำปางก็ไม่สามารถนำมาผลิตศิลาดลได้" ศรีสุรางค์อธิบายเพิ่ม

ในช่วงที่เชียงใหม่ต้องตกเป็นเมืองขึ้นของพม่าหลายครั้งในเวลาต่อมา ทำให้ศิลปะการผลิตศิลาดลเริ่มขาดการสืบทอด จนกระทั่งในช่วงทศวรรษ 2510 เริ่มมีนักโบราณคดีชาวไทย และต่างประเทศหลายราย ที่ทราบว่าเชียงใหม่ เคยเป็นแหล่งผลิตสำคัญของศิลปะแขนงนี้ มีความต้องการจะฟื้นฟูกลับขึ้นมาอีกครั้ง

"ในยุคนั้นก็มีไทยศิลาดล กับแม่ริมเซรามิค ที่มาก่อน แต่ของไทยศิลาดล เขาก็จะมีสีเขียวของเขาต่างหาก ส่วนแม่ริมเซรามิค ลักษณะของงานจะแตกต่างจากของเรา ของเขาจะทำงานชิ้นใหญ่ ส่วนของเราตามมาทีหลัง จากนั้นก็มีสยามศิลาดลที่เกิดขึ้นใกล้เคียงกัน" ศรีสุรางค์เล่าถึงประวัติ

ปัจจุบันมีผู้ผลิตศิลาดล เกิดขึ้นในเชียงใหม่เพิ่มขึ้นอีกหลายราย และศิลาดลก็กลายเป็นสินค้าส่งออกที่สำคัญอย่างหนึ่งของเชียงใหม่ ที่มีคุณค่า แม้ว่าจะมีปริมาณไม่สูงมาก เพราะงานแต่ละชิ้น ต้องการความประณีต และความพิถีพิถันในการผลิต



กลับสู่หน้าหลัก

Creative Commons License
ผลงานนี้ ใช้สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 3.0 ประเทศไทย



(cc) 2008 ASTVmanager Co., Ltd. Some Rights Reserved.